İrade Kullanmadan Ertelemeden Kurtulmak

Birçok insanın şikayetçi olduğu bir konudur erteleme. Özellikle de temizlik gibi veya çalışmak gibi mecburi konularda mümkün olduğunca erteleme eğilimi gösteriyoruz. Ancak bu davranışı bir alışkanlık haline getirdiğimizde hayatımızda işler gerçekten kötüye gitmeye başlıyor. Yapılması gereken işleri erteledikçe bunu bir alışkanlık haline getirmeye başlıyoruz ve bir zaman sonra bunu herşeyde uygulamaya başlıyoruz. İşte bu yazımızda da bu alışkanlıktan nasıl kurtulabileceğimizi inceleyeceğiz.

Beyinde Ertelemenin Evreleri

Öncelikle böyle bir alışkanlığın nasıl oluştuğunu bilmemiz gerekiyor. Alışkanlıklar 4 adımda oluşur :

  1. İşaret : O alışkanlığı tetikleyen bir başlangıç noktası. Örnek verecek olursak eğer saçınızla oynama alışkanlığınız varsa saçınızı görmeniz bu alışkanlığı yerine getirmek için bir işaret olabilir
  2. Rutin : Alışkanlıklar zihnimizde az irade gücü ve enerji gerektirerek çalışmak için oluşturulur. Bir alışkanlığı yerine getirirken neredeyse hiç düşünmeyiz ve tamamen otomatik bir şekilde gerçekleşir. İşte başlangıç işaretinden sonra her sefer tekrarlanan eylemler bu rutini oluşturur.
  3. Ödül : Alışkanlıkların oluşumu esnasında beyindeki bağlantılar ödül sistemini çalıştırarak mutluluk ve tatmin oluşturur. Yani rutin tamamlandığında beyin ödül algısı oluşturarak sinirler arasındaki bağlantıları güçlendirmeye başlar.
  4. İnanç : Bu konuda çok da fazla birşey söylemeye gerek yok sanırım. İnanmak başarmanın yarısıdır sonuçta =)

Beyin alışkanlıkları zararlı veya faydalı diye ayırmaz. Alışkanlıklar sıklıkla yaptığımız işlemleri otomatikleştirme sistemidir. Yararımıza kullandığımızda irade gücünden oldukça tasarruf sağlayabilen bu sistem erteleme gibi zararlı durumlarda ise hayatımızı ciddi anlamda etkileyebilir. Alışkanlıkların 4 adımda tekrarlanan eylemlerle oluştuğunu anladığımıza göre artık erteleme alışkanlığını nasıl aşabileceğimizi öğrenebiliriz :

1)İşaretlere Dikkat Edin

Alışkanlıkların başlangıcında rutini tetikleyen işaretler olduğunu söylemiştik. İşte çok küçük bir irade gücüyle işaretler üzerinde oynamalar yaparak veya işaretlere verdiğimiz tepkileri değiştirerek bu alışkanlıkları değiştirebiliriz. Konumuz erteleme olduğu için bu alanda bir örnek verecek olursak erteleme alışkanlığınızı devreye sokan işareti farkettiğinizde iradi biçimde farklı davranmayı seçmelisiniz. Örneğin çalışmaya başladığınız zaman erteleme eğiliminiz telefona ve sosyal medyaya sarılmak şeklinde açığa çıkıyorsa telefonu ulaşabileceğinizden uzak bir noktaya koymak ve çalışmaya öyle başlamak güzel bir fikir olabilir.

2)Yeni Rutinler Geliştirin

Çalışmamaya ve ertelemeye dair geliştirdiğiniz rutinler gibi çalışmaya yönelik de rutinler geliştirebilirsiniz. Örnek olarak eğer çalışmak üzere masaya oturduğunuzda bir bardak suyu içip öyle çalışmaya başlayabilirsiniz. Bunu her çalışmanızda tekrarladıkça bu sizin için çalışmayı hatırlatacak ve sizi çalışma alışkanlığına yönlendirecek bir rutin haline gelir.

3)Çalışmalarınızı Ödüllendirin

Beyniniz en başında erteleme alışkanlığını edinirken,karar esnasındaki zorlu seçenek yerine nispeten daha kısa sürede ulaşılabilecek haz eylemini seçer. Ve seçimi tekrarladıkça da aradaki nöral bağlar güçlenir ve bu bir alışkanlık halini alır. Beyin sonucunda haz duyduğu davranışı kaydeder ve tekrarlama eğilimi gösterir. Bu yüzden sağlıklı bir çalışma sürecinden sonra kendinizi ödüllendirmek,mutlu olmak,başarmış olmanın verdiği hazzı hissetmek bu davranışın kalıcı bir alışkanlık haline gelmesini sağlayacaktır.

4)Sonuca Değil Sürece Odaklanın

Birçok erteleyici çalışma planı yaparken sonuç odaklı plan yapar. Ayrıca çalışma süresince de hep sonuç odaklı olur. Ancak beynimiz bu şekilde çalışmaz. Özellikle de mükemmelliyetçi bir yanınız varsa uzun bir süre çalışmış olsanız dahi sonucu ve ilerlemenizi beğenmezsiniz. Bu beğenmeme durumu tekrar ettikçe çalışma beyniniz için hem hazdan uzaklaşma hem de acıya yaklaşma anlamına gelmeye başlar. Beynin acıdan kaçma ve hazza ulaşma eğilimi olduğunu ve alışkanlıkları bu şekilde oluşturduğunu söylemiştik. Sonuca odaklandığınız sürece,istediğiniz sonuca ulaşamayan çalışmalarınız beyniniz için acı verici hatta suçlayıcı olarak algılanır ve ödül yapısının tam tersi bir mekanizma çalışır. Beyniniz bu acıyı tekrar yaşamamak için anlık hazlar için ertelemeyi alışkanlık haline getirir. Ancak sürece odaklandığınızda özellikle kronik bir erteleyiciyseniz tamamladığınız her çalışma seansı sizin için ulaşılmış bir zafer halini alacaktır. Her çalışma seansından sonra hissedeceğiniz gurur ve haz ise beyninizde haz sistemini çalıştırıp bunu bir alışkanlık haline getirmeye başlayacaktır. Bu yüzden çalışırken birşeyleri halletme-tamamlama odaklı değil makul sürelerde verimli şekilde çalışmaya odaklanın. Kendinizi ödüllendirmeyi unutmayın.

5)Pomodoro Gibi Teknikler Kullanın

Pomodoro tekniği üretkenliği arttırmak için tasarlanmış oldukça başarılı bir zaman yönetim tekniğinidir. Pomodoro tekniğine göre 25 dakika çalışırsınız ve 5 dakika ara verirsiniz. Böylece bir pomodoro tamamlamış olursunuz. Dört pomodoro tamamladığınızda 15-20 dakikalık uzun bir ara yaparsınız. Oldukça verimli olan bu teknik odaklanma konusunda da kendinizi ikna etmenizi kolaylaştırır. Alternatif yöntemler için de şu videoya bakabilirsiniz :

6)Başlarken Kendinizi Sabote Etmeyin

Kronik erteleyiciler çalışmaya başlasalar bile çok kısa bir süre sonra bir bahaneyle dikkatleri dağıldığında da şikayet etmektedir. Araştırmalara göre erteleme alışkanlığına sahip olmayan çalışkan insanların bir işe başlarken kendi kendilerini ikna ettikleri ve içsel negatif konuşmalara karşılık kendilerini motive ettikleri gözlemlenmiştir. Eğer çalışmaya başlarken veya başladıktan sonra siz de içsesinizin sizi ertelemek için ikna etmeye çalıştığını fark ederseniz bunu yerine “haydi bakalım şimdi başlayıp bitireceğim, bunu yapabilirim” gibi pozitif telkinlerle kendinizi motive edebilirsiniz.

7)Yapılacaklar Listesi Hazırlayın

Araştırmalara göre eğer yatmadan önce ertesi günün yapılacaklar listeniz hazırlarsanız beyniniz uyku süresince o liste üzerinde çalışmaya devam etmektedir. Eğer yatmadan önce ertesi gün için bir yapılacaklar listesi hazırlarsanız bilinçaltınız ertesi gün için o maddelere hazırlanacak ve uyandığınızda size yapmanız gerektiğini hatırlatacaktır.

Bu yazımızda da sizler için erteleme hastalığını nasıl yenebilirim sorusunu cevapladık. Unutmayın ne yapacaksanız en doğru zaman şimdi olacaktır. Şimdi yapmaktan kaçtığınız bir iş daha sonra kolay olmayacaktır. Bu yüzden kendinizi kandırmayı bırakıp bir an önce harekete geçmelisiniz. Kendinize iyi bakın…